Interview – Zo houdt het medische team de acute zorg tijdens de Rotterdam Marathon beheersbaar

6 april 2026

Op 12 april gaan in Rotterdam 18.000 deelnemers de uitdaging aan over 42 kilometer en 195 meter tijdens de 45^e editie van de Marathon Rotterdam. Elke marathon brengt een piek in zorgvraag met zich mee. Jelmer Alsma is internist acute geneeskunde bij het Erasmus MC en ook al bijna tien jaar lid van de medische commissie van de Marathon Rotterdam. Met zijn collega’s coördineert hij de medische inzet langs het parcours en zorgt dat deze piek niet doorsijpelt naar de reguliere acute zorg.

De uitdaging: extreme inspanning en hitte

Jelmer vertelt: “De voorbereiding is gezond, de marathon zelf is niet zonder risico.”

Trainen voor een marathon versterkt het hart en de bloedvaten en is goed voor de algehele conditie. Maar tijdens de wedstrijd wordt het lichaam extreem belast. “Wij zien jaarlijks lopers die volledig uitgeput zijn of oververhit raken. Dat gaat verder dan spierpijn of blaren; hier gaat het om acute medische zorg.”

Het team richt zich vooral op mensen die over hun grenzen zijn gegaan. Vaak gaat het om:

• Uitputting: tijdelijk niet kunnen doorgaan, spierpijn, extreme vermoeidheid
• Oververhitting / hitteberoerte: kerntemperatuur boven 40°C, desoriëntatie, bewustzijnsverlies

Tijdens de marathon verleggen lopers hun grenzen. Soms gaat dat mis: uitputting, misselijkheid, flauwvallen of ernstige oververhitting kunnen optreden. “Hitteberoerte of ernstige uitputting kan levensgevaarlijk zijn. Zonder snelle en adequate interventie zou een deel van deze deelnemers direct naar de Spoedeisende Hulp of via ambulances naar het ziekenhuis moeten.” Vooral debutanten lopen in de tweede helft van de race een groter risico op oververhitting. Een tip is om de hartslag goed in de gaten te houden en je tempo aan te passen als je hartslag te snel oploopt. Een hoge hartslag kan een teken van je lichaam zijn dat het te hard moet werken en overtollige warmte niet kwijt kan. Luister op dit moment naar je lichaam en zoek hulp bij klachten als duizeligheid, verwarring, wankelen, misselijkheid en kippenvel.

Hittebelasting: een kwestie van balans

Tijdens een marathon produceert het lichaam veel warmte. Normaal ligt de kerntemperatuur rond 37°C. Boven 38°C spreken we van oververhitting, als een loper dan niet verder kan is er sprake van  hitte-uitputting; bij temperaturen boven 40°C kan een hitteberoerte optreden. Symptomen variëren van duizeligheid, flauwvallen en misselijkheid tot ernstige coördinatiestoornissen, desoriëntatie en bewustzijnsverlies.

Factoren die het risico verhogen zijn onder andere warme en vochtige omstandigheden, onvoldoende training, uitdroging, zware kleding of eerdere hitteberoertes.

Preventie van overbelasting van de acute zorg

Het medisch team werkt volgens het principe: zorg zoveel mogelijk op locatie, om de reguliere acute zorg te ontlasten. Tijdens de Marathon Rotterdam wordt het merendeel van de slachtoffers met ernstig letsel behandeld in een medische post en hiervan gaat vervolgens circa 80% met ontslag. Gemiddeld twaalf ambulances rond het parcours zorgen dat gevelde deelnemers naar een van de medische posten worden gebracht, waar triage en initiële medische behandeling plaatsvindt, of bij uitzondering naar het ziekenhuis worden vervoerd. Door snelle herkenning en directe behandeling op de medische posten kan een groot deel van de zorg ter plaatse worden verleend. Dit voorkomt dat ziekenhuizen overbelast raken tijdens het evenement.

Cijfers

In de periode 2019-2024 werd de Marathon Rotterdam vijf keer georganiseerd, met gemiddeld 29.524 (19.900-36.518) deelnemers. Per evenement waren er gemiddeld 110 zorgverleners aanwezig (95-121) (31 artsen, 31 verpleegkundigen, 19 fysiotherapeuten en 29 administratief of ondersteunend medewerkers). Het aantal zorgcontacten bedroeg gemiddeld 470 (340-705), waarbij het bij gemiddeld 219 (141-246) contacten een medisch probleem betrof.

Het gemiddelde aantal inzetten van ambulances speciaal voor het evenement was 64 (45-100). Gemiddeld werden 8 slachtoffers (1-12) direct vanaf het parcours naar de SEH vervoerd; de overige slachtoffers werden naar een medische post gebracht. Deze ambulance-inzet komt bovenop de reguliere ambulance-inzet in de ambulanceregio (circa 100 tot 130 inzetten op een zondag in april).

Tijdens alle evenementen was er volgens data van het Landelijk Platform Zorgcoördinatie voldoende SEH-capaciteit beschikbaar voor acute zorg (dat wil zeggen: altijd een of meer SEH’s zonder SEH-stop voor ambulances).

De meest gestelde diagnoses waren musculoskeletale problemen (gemiddeld 65 deelnemers, van wie er gemiddeld 4 werden doorgestuurd), inspanningsuitputting (gemiddeld 35) en hitteletsel (gemiddeld 33). Per jaar was er gemiddeld 1 (0-3) reanimatie. Gemiddeld waren er 84 (49-157) lopers met ernstig letsel, van wie er gemiddeld 68 (33-135) na behandeling in de medische post naar huis werden ontslagen, 4 (1-6) werden verwezen naar de HAP en 12 (8-20) werden verwezen naar de SEH. Gemiddeld kon 93% van de slachtoffers na behandeling naar huis ontslagen worden.

Bron: NVTG – prehospitale zorg bij de Marathon Rotterdam.

Snelle koeling op locatie

Bij de Marathon Rotterdam wordt vooral gewerkt met ‘rotating ice-wet towels”. Hierbij worden handdoeken in ijswater gedrenkt en over het hele lichaam en het hoofd gelegd. De handdoeken worden elke 2 à 3 minuten vervangen, waardoor de kerntemperatuur van de deelnemer met ongeveer 0,12°C per minuut daalt.

Deze methode is eenvoudig toe te passen en kan zowel direct op het parcours als in de ambulances worden ingezet. Vanwege de praktische toepasbaarheid en effectiviteit is dit de voorkeursmethode tijdens de Marathon Rotterdam.

Multidisciplinaire organisatie

De medische organisatie is volledig multidisciplinair: artsen, verpleegkundigen en fysiotherapeuten werken samen met Rode Kruis, GHOR en ambulances. Medische posten, het finishteam en een dispatchcenter zijn continu bemand.

“Het gaat erom dat iedereen de juiste zorg op de juiste plek krijgt, zonder de reguliere acute zorg te belasten,” legt Alsma uit.

Dankzij deze samenwerking kunnen deelnemers direct de juiste behandeling krijgen, terwijl ziekenhuizen beschikbaar blijven voor andere spoedgevallen.

Publiek en lopers als schakel in de zorg

Deze samenwerking tussen medische teams, deelnemers en publiek is cruciaal om te voorkomen dat de normale acute zorgcapaciteit overbelast raakt.

• Leg uitvallende lopers in de schaduw en help koelen. Dit kan ook met flesjes water
• Pas je tempo aan bij warmte en stel veiligheid boven persoonlijke records
• Signaleer vroegtijdig tekenen van oververhitting of uitputting, let hierbij op het bewustzijn.

Goed voorbereid

Door voorbereiding, multidisciplinaire inzet en snelle interventies kan de Rotterdam Marathon veilig verlopen, zonder dat de reguliere acute zorg onder druk komt te staan. Het medisch team speelt hierin een sleutelrol: deelnemers krijgen direct de juiste behandeling en ziekenhuizen blijven beschikbaar voor andere spoedgevallen. Deze werkwijze draagt bij aan de veiligheid van dit soort evenementen onder toenemende weersextremen. Zo kan iedereen op 12 april met vertrouwen de marathon lopen.